Παρασκευή, 9 Απριλίου 2010

" Καραγκιοζιλικια "



Ο Καραγκιοζη θυμιζει εδω και πολλες δεκαετιες κατι παλιές προκατ και παρανομες εξοχικες κατοικιες στη Σαλαμινα, ετσι οπως σαπιζουν διπλα στη θαλασσα, ακυρωμενες πλέων απο τη μολυνση του γύρω τόπου και την εγκαταλειψη.
Ο πρώτος Καραγκιόζης ανήκει σε έναν παλιό, προ-προπολεμικο, ανατολίτικο και κάπως σμυρνιοαμανετζίδικο ( sic ) κόσμο, πολύ μακρυά από την έκφραση του επαρχιώτικου πουριτανικού ελλαδικού χώρου. Tραμπούκος και απατεωνας όπως μας ήρθε με την τουρκικη εκδοχη του ( εκδοχή αρκετά χοντροκομένη, γεμάτη βία, βρισιές και σεξιστική διάθεση) , μεχρι τα τέλη του 19ου αιώνα και τα πρώτα χρόνια του 20ου, παιζόταν συνήθως στα σκοτεινα καφε αμάν και τα μπουρδέλα μπροστα σε ένα κοινό, περιθωριακό και υπόκοσμο. Αυτοι οι άνθρωποι των πόλεων, χωρίς σοβαρές ηθικές αναστολές ήταν και οι μόνοι που μπορούσαν να ταυτιστούν με την ύποπτη πλοκή των έργων , να μήν ενοχληθούν με την συχνα ανδρόγυνη συμπεριφορά των σκιών και βέβαια να μην τους ξενίσει το γεγονός οτι ο κεντρικός ηρωας εκτος των άλλων κατέχει και το πως " κουσουμάρουν" το μαχαιρι. ( Υπάρχει έργο που ο Καραγκιόζης σφάζει με τα ίδια του τα χέρια την Εμινέ-χανουμ ).

Το θέατρο σκιών δεν είναι μέρος της Ελληνικής παράδοσης, όπως ας πούμε οι "Παραλογές". Κάποιες θεωρίες που το συνδέουν με τα Ελευσίνια Μυστήρια δεν έχουν αποδειχτεί...
Κοντά στα 1894 οι περιστροφές της πολιτική του Τρικούπη και οι ευρωπα'ι'στικές τάσεις που προκύπτουν απο αυτές καθώς και οι πατριωτικές εξάρσεις της εποχης απειλούν σοβαρά το μέλλον του Τουρκου ( εχθρού) Καραγκιόζη . Τότε ακριβώς θα εμφανιστεί απο το πουθενά ο Δημήτρης Σανδούνης πιο γνωστός με το ονομα "Μίμαρος" , δεινός μίμος,, ταλαντούχος σεναριογράφος , εξαιρετικός τραγουδιστής και ψάλτης, ένας άνθρωπος ορχήστρα που με μια σειρά τεχνικών και αισθητικών παρεμβάσεων θα προσπαθήσει να σώσει την κατάσταση και θα αλλάξει μια για πάντα τη μορφη του ελληνικού Θεάτρου Σκιών. Ουσιαστικά πρίν απο τον Μιμαρο δεν υπάρχει ελληνικό Θέατρο Σκιών.
Ο βωμολόχος ,βίαιος και ψιλοκωλομπαράς Τούρκος Καραγκιόζης θα γίνει ο γνωστός Ρωμιός, ραγιάς, κουρελής φτωχοδιαβολος με το μακρύ χέρι ( σε αντικατάσταση του μεγάλου φαλου στην τουρκικη εκδοχη του χαρακτηρα).
Το χαμάμ, το μέρος που υποτίθεται αναπαριστουσε ο μπερντές και που εκτυλισσοταν η υπόθεση των έργων πρίν, θα αντικατασταθει οριστικά από την παραγκα και το σαράι .
Οι άσεμνες σκηνές και οι βρισιές θα καταργηθούν, ενώ στο ρεπερτόριο θα προστεθούν και έργα εμπνευσμένα από τους Ηρωες της Επανάσταση και την αρχαιοελληνική Ιστορία ...
ακόμα και στην νέα του ελληνική μορφή όμως το θέατρο σκιών θα συνεχίσει να αντιμετωπίζεται ως περιθωριακός τρόπος διασκέδασης , οι Καραγκιοζοπαιχτες θα διωχτουν εξίσου σκληρά με τους χασισοπότες, τους μαγκες και τους αμανετζήδες ( όπως έγινε και πιο μετά, με τους Μικρασιάτες πρόσφυγες και το ρεμπέτικο ), στις κατά καιρούς προσπάθειες του ελληνικού κράτους να εξαφανίσει κάθε στοιχείο που θύμιζε το τουρκοανατολίτικο παρελθόν του.

Eχει ομως αρκετο ενδιαφερον να δουμε σε αυτο το σημειο τις παρακατω δηλωσεις απο δυο διαφορετικες εποχες για το θεμα:

2009

" Την Τετάρτη στο νεκροταφείο Αμαρουσίου, θα γίνει δημοσία δαπάνη, η κηδεία του Ευγένιου Σπαθάρη. Η νεκρώσιμη ακολουθία θα ψαλλεί στις 4 το απόγευμα, στη Μητρόπολη της περιοχής. Την ίδια μέρα, από τις 10 το πρωί έως και τις 3 μετά το μεσημέρι, η σορός του εκλιπόντος θα τεθεί σε λαϊκό προσκύνημα στο Σπαθάρειο Μουσείο. Ο σπουδαίος δημιουργός του θεάτρου σκιών, «έφυγε», χθες, από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών ..."
" Πανελλήνια συγκίνησηΤα ειλικρινή του συλλυπητήρια εξέφρασε στους οικείους του Ευγένιου Σπαθάρη ο Πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, δηλώνοντας:
"Γνήσιος λαϊκός καλλιτέχνης και δάσκαλος της παράδοσής μας, ο Ευγένιος Σπαθάρης υπηρέτησε επί δεκαετίες με αξιοθαύμαστη αφοσίωση το ελληνικό Θέατρο Σκιών. Με το ταλέντο και το μεράκι του κατάφερε, όχι μόνο να το κρατήσει ζωντανό και επίκαιρο, αλλά να το κάνει γνωστό σ΄ ολόκληρο τον κόσμο. Όλοι όσοι μεγαλώσαμε με τις φιγούρες των ηρώων του, αποχαιρετούμε έναν πολύ δικό μας άνθρωπο"."Η απώλεια του Ευγένιου Σπαθάρη αφήνει ένα τεράστιο κενό στον σύγχρονο λαϊκό πολιτισμό. Ο Σπαθάρης "μεγάλωσε" και "μπόλιασε" με το έργο του γενιές και γενιές Ελλήνων. Σχολίασε με τη μοναδική του σφραγίδα την κοινωνία, την ιστορία, την Ελλάδα, τον ίδιο τον πολιτισμό μας. Ο γνήσιος εκφραστής της παράδοσής μας, που με ψυχή και αγάπη ανέδειξε και καταξίωσε το Θέατρο Σκιών, αφήνει πίσω του ένα πλούσιο και πολυσήμαντο έργο. Αυτή την ισχυρή παρακαταθήκη και σοφία του Σπαθάρη οφείλουμε να την αξιοποιήσουμε αλλά και να την κληροδοτήσουμε στα παιδιά μας" δήλωσε ο υπουργός Πολιτισμού Αντώνης Σαμαράς, εκφράζοντας παράλληλα στην οικογένεια του Ευγένιου Σπαθάρη τα θερμά του συλλυπητήρια."Ο Ευγένιος Σπαθάρης, υπήρξε ένας αυθεντικός λαϊκός δημιουργός. Εξέφρασε με γνησιότητα και αμεσότητα την ψυχή του Ελληνισμού, μέσα από το Θέατρο Σκιών, το οποίο υπηρέτησε με το πηγαίο καλλιτεχνικό του ταπεραμέντο επί δεκαετίες, αναδεικνύοντάς το παράλληλα ως μία γνήσια λαϊκή έκφραση του πολιτισμού μας" αναφέρει σε δήλωση του για το χαμό του Ευγένιου Σπαθάρη ο Γ. Παπανδρέου και τονίζειι:"Το μήνυμα της δικαιοσύνης, σαν αξία που μπορεί να επουλώσει τις πληγές μίας βαθιάς κοινωνικής αδικίας που βίωσε και βιώνει ο Έλληνας πολίτης, αποτυπώθηκε με τον πλέον εμφαντικό τρόπο στο έργο του, μέσα από τις ιστορίες του στο «λευκό πανί», που εξέπεμπαν την ανθρωπιά του πρωταγωνιστή, αλλά και του δημιουργού τους"."Ένας αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης έφυγε από τη ζωή, μένει όμως το βαθειά πηγαίο έργο του, με το οποίο μεγάλωσαν τόσες γενιές" σημειώνει η ΚΕ του ΚΚΕ.
"Μια εμβληματική μορφή του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού ο Ευγένιος Σπαθάρης δεν είναι πια μαζί μας. Με το «λευκό του σεντονάκι και τη λάμπα την τρελή» μεγάλωσε γενιές, γέμισε τις καρδιές μας και σφράγισε τη λαϊκή μας τέχνη. Αντίο σου, δάσκαλε" αναφέρεται σε ανακοίνωση του τμήματος Πολιτισμού του ΣΥΝ."O Eυγένιος Σπαθάρης ήταν ένας μεγάλος αυθεντικός λαϊκός δημιουργός. Γενιές Ελλήνων μεγάλωσαν με την φωνή του, τη φωνή του γνήσιου Καραγκιόζη, του φτωχού Έλληνα, του ευφυολόγου Έλληνα, του ετοιμόλογου Έλληνα. Ενός Έλληνα που μας δίνει την εύθυμη φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Το έργο του θα μείνει για πάντα ζωντανό, χαραγμένο μέσα στις μνήμες και τις καρδιές μας" δήλωσε ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ Γιώργος Καρατζαφέρης."
1959
" ...Ο Καραγκιόζης Δεν μπορεί να έχει εξέλιξη, όπως δε μπορούν να΄ χουν εξέλιξη οι ξωμάχοι, γι αυτό σαν είδος είναι καταδικασμένο να φυτοζωεί. Σ αυτό μοιάζει με το κουκλοθέατρο που γνώρισε κι αυτό μεγάλη ακμή στο Μεσαίωνα στην Ευρώπη, αλλα ή καλλιτεχνική τους αξία είναι περιορισμένη. . Το γεγονός είναι πως ο Καραγκιόζης στάθηκε η αντιπροσωπευτική τέχνη της νεώτερης ιστορίας μας, η μόνη που εκφράζει τη νεοελληνική πραγματικότητα. Το απλοϊκό, χυδαίο, κουτό, έξυπνο, μισοκακόμοιρο παιδικό θέαμα φυτοζώησε όλ αυτά τα χρόνια και στάθηκε λιτή πνευματική τροφή του λιτοδίαιτου ελληνικού λαού. Αυτά τα άχυρα, μαζί με μερικά σπυριά εξυπνάδας και τα λαϊκά του τραγούδια είχε για πνευματική τροφή ο λαός όλο αυτό το διάστημα. Αλλά τα προτίμησε από τα άλλα, επίσης ξένα θεάματα και την ξένη παιδεία που του ΄φερναν εδώ οι σωτήρες του...»
Β. Ρώτας

'Ολες οι πολιτικές παρατάξεις πριν εναν χρονο τίμησαν τη μνήμη του Ευγένιου Σπαθάρη με ανακοινώσεις και επιστολές. Αφού προσφώνησαν τον νεκρό :" Δάσκαλο της λα'ι'κής παράδοσης", τον κήδεψαν δημοσία δαπάνη.
Η αλήθεια που δεν συμπεριλαμβάνουν τα γραφεία τύπου των κομμάτων στις " Παραδοσολογίες" που υπαγορευουν συνήθως οι επικήδειες παρλάτες σ'αυτές τις περιπτώσεις, ειναι πως ο Σπαθάρης έζησε και πέθανε σαν επαγγελματίας Σαμουράι, πιστός στο χρέος και τους κώδικες της παράδοσης του πατέρα του και του συναφιού του. Έτσι σαν γνήσιος πολεμιστής κατάφερε να πορευτεί για πάνω από μισό αιώνα με μια εξορισμένη από την Ελληνική κοινωνία λα΄ι'κή τέχνη, όπως υπήρξε πάντοτε το θέατρο σκιών στην Ελλάδα, προσφέροντας συχνά τα μυστικά της ανατολίτικης τέχνης του στην υπηρεσία"Καλλιτεχνικών ηγεμόνων" όπως ο Κούν, ο Τσαρούχης, ο Χατζιδάκης ή ο Σαβόπουλος όταν θέλησαν να εντάξουν τα χάρτινα αποπαίδια και τον παράξενο σκιερό κόσμο τους, στην "θαυμαστή και πεφωτισμένη αυλή τους", με την ίδια ίσως διάθεση που ο έντεχνος Κραουνάκης ας πουμε, γράφει τραγούδια για φωνές του σκυλάδικου, ώστε να προσδώσει μια τρέντυ απόχρωση στο έργο του.
Ο Σπαθάρης πολέμησε με αφοσίωση και σίγουρα με μεγάλη αγάπη για το αντικείμενο, γνωρίζοντας ακόμη πιο σίγουρα πως η "πονόψυχη" κατά καιρούς στάση του πνευματικού κατεστημένου δεν θα αποτελούσε και τη βέβαιη αποκατάσταση της καλλιτεχνικής αξίας του Καραγκιόζη .
Ο ίδιος πάντως έφυγε νικητής για τη Χώρα των Σκιών, ως << εμβληματική μορφή του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού ... >> οπως εγραψαν, αλλά κυρίως, ως ο μοναδικός καραγκιοζοπαίχτης που το σώμα του τέθηκε σε λα'ι'κό προσκήνυμα. Και εκεί στα παχειά λειβάδια που περπατούν οι ψυχές μέσα στους ασφοδελούς συνάντησε τα ικανοποιημένα και χαρούμενα πρόσωπα του πατέρα του Σωτηρη, του Ρούλια, του Μόλλα, του Μίμαρου και των άλλων καραγκιοζοπαιχτών που όταν ήταν ζωντανοί σπάνια χαμογελούσαν όταν οι μπάτσοι του Μπα'ι'ρακτάρη τους καλούσαν στο τμήμα για εξακρίβωση στοιχείων ή όταν οι ρόδες του φορτηγού, που κουβαλούσε τα συνεργα της δουλειάς τους βούλιαζαν στη λάσπη της επαρχείας και της αβεβαιότητας για το μέλλον που έφερε η επέλαση του κινηματογράφου.
Ο Σπαθάρης πέτυχε την καταξίωση του καραγκιοζοπαίχτη, όχι όμως και της ίδιας της τέχνης του Θεάτρου σκιών. Αυτό μπορεί να το καταλάβει εύκολα κάποιος, αν ανατρέξει στα στοιχεία που έχουμε για την σημερινή κατάσταση που επικρατεί στο Θέατρο σκιών. ΟΚαραγκιόζης όπως όλα δείχνουν ΠΑΡΑΜΈΝΕΙ νεκρός από τη δεκαετία του 50.

Στη δεκαετία του 50, όπως θα έλεγε ψυχρά κάποιος κοινωνιολόγος: "Οι δυνατότητες κοινωνικής και επαγγελματικής κινητικότητας της νέας εποχής άλλαξαν τις κοινωνικές αντιλήψεις."Στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται λοιπόν αμέσως μετά τον Εμφύλιο, ο Σιόρ Διονύσιος θα καταλάβει πως δεν πείθει πια κανένα με την ξεπεσμένη, αριστοκρατικη καταγωγη του. Θα αναγκαστεί να πετάξει το ξεφτισμένο του ημίψηλο και να ντυθεί με τα αμερικάνικα ρούχα που προέβλεπε το σχέδιο Μάρσαλ.Ο Μπαρμπα-Γιώργος αν δεν έχει ήδη σκοτωθεί στα βουνά της Ρούμελης με το Αντάρτικο, θα βγάλει τη φουστανέλα και θα εγκατασταθεί οριστικά στην Πρωτεύουσα.Μάγκες σαν τον Σταύρακα , θα καταλήξουν πρεζ'ακηδες ή παρακρατικοί.Ο Εβραίος ο γνωστός " Βίζο, λα βίζο " δέν ξαναγύρισε απο τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.Ο Βελιγκέκας παύει να φυλάει το Σαράι και θα σταλεί στη Μακρόνησο να βασανίζει αντιφρονούντες.Ο Χατζηαβάτης δεν θα κάνει πια τον τελάλη , θα μάθει όμως αγγλικά και θα κάνει τον διερμηνέα του Πασά όταν αυτός θα δεξιώνει τους Συμμαχους στη Μεγάλη Βρετανία.Με άλλα λόγια στην μεταπολεμική Ελλάδα οι άνθρωποι δεν μοιάζουν πλέων με τους βασικούς ήρωες του Καραγκιόζη. Όλα όσα συμβολίζουν οι φιγούρες είχαν προ πολλού ξεπεραστεί και χάσει την αμεσότητα τους.Ο Καραγκιόζης θα χρειαστεί για άλλη μια φορά να σπάσει τον φορμαλισμό του και να συμβαδίσει με την εποχή, όπως συνέβει πίσω στα 1895 που από Τούρκος βαφτίστηκε Ελληνας. Στα νέα έργα του θα εμφανιστούν μέχρι και πύραβλοι και στην προσπαθεια του να φανεί επίκαιρος θα γίνει από αστροναύτης και τηλεφωνήτρια (!) μέχρι Τζόκευ στον υπόδρομο. Θα κρατήσει βέβαια το γνώριμο στοιχείο της Τουρκοκρατίας, αλλά σαν ντεκόρ και τους ίδιους χαρακτήρες στο σενάριο αλλά με μιά συμπεριφορά μοντέρνα , θα ...

Δεν τα κατάφερε.

Το αποτέλεσμα θα φανεί λίγο αργότερα, οπου ο Καραγκιόζης παρακμάζει οριστικά.Οι περισσότεροι υποστηρίζουν πως ο κινηματογράφος στάθηκε το μεγάλο εμπόδιο στην εξελιξη του .Σωστό. Αλλά με την ίδια λογική που στάθηκαν εχθροί του, από τα πρώτα του χρόνια (αλλα και μετά όταν άρχιζε να κερδίζει συμπάθειες ανάμεσα στους εμπόρους και τους μικροαστούς), το θέατρο και η πρόζα, η Οπερέτα, η επιθεωρισιακή Σάτυρα (Τα Νέα Παναθήναια), οι Αποκριες κλπ. Άλλωστε μέσα στην περίοδο της μεγάλης του ακμής (1915-50) υπήρχε κινηματογράφος στη χώρα μας.Απ'ότι φαίνεται ο βασικός λόγος που σταμάτησε να παράγει το Θέατρο Σκιών τη δεκαετία του 50 , όσο και αν ακούγεται παράξενο σήμερα, είναι...Τα παιδιά.

Ο Καραγκιόζης ακόμα και πρίν την εποχή που το παρέλαβε ο Μίμαρος, ήταν θέαμα ενηλικων. Η παράδοση λέει πως ο Μακρυγιάννης μπήκε κάποτε σε μια παράσταση με τους πολεμιστές του. Το κοινό κανονικά αποτελούταν από άντρες ( απαγορεύονταν οι γυναίκες και τα παιδιά ). Όμως προφανώς σκεπτόμενος το κέρδος ο καραγκιοζοπαίχτης είχε αφήσει και γυναικόπαιδα να παρακολουθήσουν την παράσταση. Γι'αυτό το λόγο είχε αφαιρέσει τις άσεμνες σκηνές. Ο Μακρυγιάννης διαμαρτυρήθηκε γι'αυτό το " μασκάρεμα" και έβγαλε έξω τα γυναικόπαιδα. Κατόπιν γύρισε προς τον μπερντέ και φώναξε : " Πες τώρα αυτά που ξέρεις!"

Αυτή η παράδοση του "να λέει" ο Καραγκιόζης " αυτά που ξέρει" έκανε τον Μίμαρο στις αρχές του περασμένου αιώνα να συγκρουστεί, με το κατεστημένο της Εκκλησίας, της " καλής κοινωνίας", με την ίδια του την οικογένεια και τις αστυνομικές αρχές της εποχής .Το σκηνικό από μόνο του , η παράγκα από τη μία και το Σαράι από την άλλη, είναι ένα ιδανικό πεδίο αντιπαράθεσης .Όπως ορθά σημειώνει ο Ηλίας Γιαννίρης σε πρόσφατη εργασία του :"Ο Σαρδούνης ( Μίμαρος ) χρησιμοποιώντας την παλιά εξουσία (Πασά, Βεζυροπούλα, , Βεληγκέκα), βάζει πρόσωπα που δεν υπήρχαν στο Τούρκικο Θέατρο Σκιών και σατιρίζει την καινούργια εξουσία. Η σάτιρα αντλεί από το χάσμα μεταξύ των λίγων πλουσίων και των πολλών φτωχών, αγροτικής προέλευσης από πολλά μέρη του νεοσύστατου κράτους, που κυριολεκτικά πεινάνε. Στο νέο αστικό περιβάλλον προσπαθούν να τα φέρουν βόλτα και οι κατεργαριές του Καραγκιόζη τους εκφράζουν. Ο Καραγκιόζης είναι ανατρεπτικός και αντιεξουσιαστής."Οι καιροί είναι και πάλι δύσκολοι,μόνο που αυτή τη φορά οι καραγκιοζοπαίχτες του 50 θα αποφύγουν την κοινωνική σάτιρα και θα στραφουν μια για πάντα στο ασφαλές παιδικό κοινό .Ο Καραγκιόζης θα σταματήσει να βρίζει το κατεστημενο και θα γίνει βρισιά ...

Το 50 έπεσε αισθητά η ποιότητα των έργων του Καραγκιόζη. Οι καραγκιοζοπαίχτες με φτηνές ατάκες και άνοστη πλοκή στα σενάρια τους, βασίζονται στις καρπαζιές που δινει ο Καραγκιόζης στους φιλους τους για να αποσπάσει το γέλιο των παιδιών, του νέου κοινού του Θεάτρου Σκιών.
'Αξιζε όμως πραγματικά αυτό το θέαμα στα παιδιά?
Υπάρχει μια έρευνα που μας αποκαλύπτει μερικά πολύ ενδιαφέροντα στοιχεια επι του θέματος:
Η έρευνα ξεκίνησε το 1989, σε μια προσπάθεια να καταγραφούν οι αντιδράσεις των παιδιών που βλέπουν Θέατρο Σκιών και η αποδοχή του απο αυτά.
Με λίγα λόγια αφου πρώτα τους προέβαλαν έργα του κλασσικού ρεπερτορίου,ζητήθηκε από τα παιδιά να γράψουν μια σκηνή για παράσταση Καραγκιόζη. Η ίδια διαδικασία επαναλήφθηκε και το 1999 για ασφαλέστερα συμπεράσματα.
Η θεματολογία των σκηνών που έγραψαν τα παιδια ήταν προσαρμοσμένες στην επικαιρότητα της εποχής.
Ας δούμε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα:
Δανάη, μαθήτρια, το 1999, της ΣΤ' Δημοτικού της Ιονίου Σχολής. Τίτλος: «Ο Καραγκιόζης στην υποδοχή του Κλίντον».
«ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, ξυπόλυτη οικογένεια, μάθατε τα νέα; Μας έρχεται, εμμμ..., ωχ πως τον λεέν' τούτο;ΚΟΛΛΗΤΗΡΙ: Κλίντον, μπαμπάκα, Κλίντον.ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Μπράβο, παιδί μου, έχεις άριστο IQ! Ε, να λοιπόν, κάτι πρέπει να του κάνουμε.ΚΟΠΡΙΤΗΣ: Εγώ θα του κάνω μια κατσάδα (καντάδα)!ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΑΙΝΑ: Καραγκιόζη, ο πατσάς σε ζητά! Τρέχα.ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Good morning, πατσά μου.ΠΑΣΑΣ: Τι είναι τούτα, Καραγκιόζη;ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ευρωπαϊκά.ΠΑΣΑΣ: Καλά. Εγώ για άλλα σε ζητώ. Σκέφτομαι να σε στείλω για ρεπόρτερ του Κλίντον.ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: ΟΚ. Με τη συμφωνία να πάρω μαζί μου και τον Μπαρμπαγιώργο.ΜΠΑΡΜΠΑΓΙΩΡΓΟΣ: Ωρέ μανούλα μ'. Τι οργάνωση και ασφάλεια είν' τούτη!ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Βλέπεις είμαστε πολύ προχωρημένη χώρα!... Εμπρός γιατί αργήσαμε.(μετά τη συνέντευξη)ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Αγαπητό μου ημερολόγιο (ή ωρολόγιο). Ολη μέρα σαν ρεπόρτερ/ τριγυρνώ σ' όλη την πολιτεία/ με μια πόρσε./ Γράφω για την κοινωνία./ Κλίντον, Δείρ' τον, πλύν' τον./ Ερχονται στη χώρα/ και μαζί τους φέρνουν μπόρα».
Αυτό δείχνει πως ένα παιδί της Εκτης Δημοτικού μπορεί να αντιληφθεί ή έστω να υποψιαστεί όχι μόνο τον σκοπτικό χαρακτήρα του Καραγκιόζη απέναντι στην επικαιρότητα αλλά και την ίδια την επικαιρότητα, καθώς και τις απόψεις που διαμορφώνει ο ενήλικος κόσμος γύρω απο αυτή. ( Είναι χαρακτηριστικές οι αντιδράσεις που σημειώθηκαν κατα τη διάρκεια της επισκεψης του Αμερικανού Προέδρου, εκείνη την εποχή στην Ελλάδα).
Πίσω λοιπόν στη δεκαετία του 50, όπου εντοπίζεται η παρακμή του Καραγκιόζη οι Καραγκιοζοπαίχτες φαίνεται τελικά πως υποτίμησαν όχι μόνο τη δύναμη της Τέχνης τους, αλλά και την αντίληψη του παιδικού κοινού, με αποτέλεσμα να ρίξουν μόνοι τους τον πήχη
και μάλιστα σε μια μεταπολεμική Ελλάδα που μοιάζει μ΄αυτή του 1890. Και πάλι η χώρα προσπαθεί να δυτικοποιηθεί, σημειώνονται φαινόμενα έντονης αστυφιλίας, ο κίνδυνος συνεχίζει να εντοπίζεται Ανατολικά, ενώ η λα'ι'κή παράδοση απαξιώνεται ή λειτουργεί υπο όρους.( αν προσέξουμε καλήτερα τις ελληνικες ταινιες του 50 που συνήθως έχουν κάποια σκηνη σε κέντρο διασκέδασης, θα δουμε πως όταν ο τραγουδιστης ερμηνευει - κατι που θυμίζει - ζε'ι'μπέκικο, το μπουζουκι απουσιάζει ηχητικά και οπτικά από τα πλάνα)
Σ'αυτή την κρίσιμή στιγμή για τον Καραγκιόζη, δεν θα βρεθεί ένας νέος Μίμαρος να τον αλλάξει ολοκληρωτικά.
Τώρα τί θα μπορούσε να αντικαταστήσει την Καλύβα, το Σαράι, τον Μπαρμπαγιώργο, τον Βεληγκέκα ή τον Σταύρακα θα μείνει στη σφαίρα της ικασίας. Όπως ακριβώς δεν μπορούμε να ξέρουμε ποια θα ήταν η εξέλιξη του Θεάτρου Σκιών, αν ο Μίμαρος δεν πέθαινε τόσο νωρίς, μολις 37 ετών , με προβλήματα κατάθλιψης και αλκοολισμού.
Το βέβαιο είναι οτι ο αρκετά μορφωμένος για την εποχή του καλλιτέχνης ( αποφοιτος Σχολαρχίου και Βυζαντινής Σχολής) γνώριζε και τον Αριστοφάνη και τον Γκολντόνι και τον Μολιέρο ( στοιχεία που η διανόηση διέγνωσε στα έργα και τους χαρακτήρες του Καραγκιόζη πολύ αργα). Γνώριζε όμως επίσης ότι η Αττική Κωμωδία και η θαυμαστη της δυτική Μετάλαξη - Κομέντια ντελ Αρτε - ήταν καινούργιο φρούτο για την, (μέχρι πρόσφατα κομμάτι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας), λα'ι'κή μάζα. Τα χαρακτηριστικά του παλαιου Τουρκικου Καραγκιόζη ήταν και δικά της χαρακτηριστικά , μέρος της παράδοση της, που ο Μίμαρος έξυπνα άφησε να υπάρχει και στη νέα ελληνική εκδοχή του Θεάτρου Σκιών ( Να εμπνεύστηκε άραγε αυτη τη νέα μορφή από το προγενέστερο θεατρικό έργο BABΥΛΩΝΙΑ? Υποπτευομαι πως μαλλον, αν και αυτη η αποψη ειναι καθαρα υποκειμενικη και προσωπικη.).
Ετσι, το νεοσύστατο ελληνικό κράτος και ο νεοσύστατος Καραγκιόζης πέρασαν στον 20ο αιώνα εξίσου με το ένα πόδι στην Ανατολή και το άλλο στη Δυση. Και εκεί θα στεκόταν η παμπόνηρη σκιά, μέχρι η Ελλάδα να αποφασίσει οριστικά που θέλει να ανήκει και να την ακολουθήσει .
Ακόμα και αν ο Μίμαρος δεν έκανε ποτέ αυτές τις σκέψεις το γεγονός είναι οτι ο Καραγκιόζης στα επόμενα χρόνια θα έχει την ευκαιρια να αφήσει πίσω το ταπεινό του παρελθόν και να διεκδικήσει μια σεβαστή θέση στη νεοελληνική λα'ι'κή έκφραση.
Αυτό που δυστηχώς δεν προέβλεψαν οι μετεπειτα καραγκιοζοπαιχτες - ή δεν τόλμησαν να προσπαθήσουν ή απέτυχαν να πραγματοποιήσουν-ήταν η δημιουργια μιας Σχολής Θεατρου Σκιών, αντίστοιχη του κλασικού Θεάτρου, του μπαλέτου και της μουσικής. Η ύπαρξη της θα πρόσφερε την ευκαιρια να καλλιεργηθουν μέσω μιας ευρητερης μορφωσης ( οι περισσοτεροι υπηρξαν αγράμματοι ) αναγκαία για οποιαδηποτε σοβαρή εξελιξη να περιφρουρήσουν αλλα και να υπερασπίσουν την τέχνη τους, απέναντι στη σχεδόν μόνιμη απαξίωση.
Πιθανόν τότε, ο Καραγκιόζης στις μέρες μας να αντιμετωπιζόταν με τον ίδιο σεβασμό και θαυμασμό που απολαμβάνει το "Μαυρο Θέατρο" της Πράγας κάθε φορά που έρχεται στη χώρα.
Ολα αυτα βεβαια δεν σημαινουν πως πρεπει να κατηγορησουμε τους παλιους καραγκιοζοπαιχτες για αμορφωσιά, ούτε βάβαια για δονκιχωτικη εμονή στον παραδοσιακα πλανώδιο χαρακτηρα τους.
Τα έργα του Καραγκιόζη παρολες τις κακουχιες και εκδόθηκαν και χαρακτηκαν σε δισκους τη δεκαετια του 60 και κατα καποιο τροπο πέρασαν και στο ελληνικο σινεμα .
Αυτό δείχνει πως οι καραγκιοζοπαιχτες προσπάθησαν να πειραματιστούν με τα νέα μέσα.
Αυτο που έλειψε στη συγκεκριμένη περίπτωση (πλην κάποιον μικρών εξαιρέσεων) ήταν προφανώς το όραμα και η φιλοδοξία. Δύο ένοιες που χαρακτηρίζουν την πορεία όσων Τεχνών κατάφεραν τελικά να εξελιχθουν.
Ένα αιώνα μετα το θάνατο του Μεγαμίμαρου ( Κατα το Μεγαλέξανδρος, αφου δικό του είναι το έργο), δεν υπάρχει Σχολή Θεάτρου Σκιών στην Ελλαδα, δυο-τρεις μονιμες σκηνές που διατηρούνται λειτουργουν αποκλειστικα για παιδια, ενω οι επαγγελματιες καραγκιοζοπαιχτες υπολογιζονται περιπου στους 150, οι μισοι δηλαδη απ'οτι υπολογιζονταν το 2005.
Ο Καραγκιοζης λοιπον πάει αργα και σταθερά για τη Χώρα των Σκιων και ισως αυτο να μη τον ενοχλει ιδιαιτερα γιατι, σκιά ο ίδιος, στη σκια των άλλων τεχνων εζησε ολη του τη ζωη.
Πισω μενουμε εμεις και η αληθεια ειναι οτι δεν τον χρειαζομαστε γιατι τρωμε και πινουμε αρκετά καλά ακομα.
Κι'ομως κοιμόμαστε όλο και πιο " νηστικοί ".

Τωρα τι σχεση εχει ο Καραγκιοζης με τις ροκ&ρολλ ιστοριες του σκοτεινου 80

Αν ολο αυτο το κατεβατο το κρατησεις οπως εχει ,αλλαξεις τα ονοματα στο κειμενο και μετατεθεσεις τις ημερομηνιες αυτο που προκυπτει ειναι μια μελετη για το ΡΟΚ&ΡΟΛΛ στην Ελλαδα, απο τοτε που εμφανιστηκε μεχρι σημερα.
Μονο τα ονοματα και οι ημερομηνιες αλλαζουν στην Ελλαδα, ολα τ'αλλα επαναλαμβανονται ακριβως το ιδιο, ανεξαρτητα αν μιλαμε για Καραγκιοζη ή Ροκ&ρολλ.
Οποιος θελει ας το πιστεψει ...

2 σχόλια:

  1. Χαχαχα -ωραίος! Το καραγκιοζιλίκι του ροκ εν ρολλ με αφορμή τον θάνατο του καραγκιόζη Μάλκομ ΜακΛάρεν! Υποκλίνομαι.

    Υ.Γ.: Εντάξει -τον καραγκιόζη ποτέ δεν τον γούσταρα, μου έβγαζε μιζέρια κι έτσι, αλλά τον χαρακτηρισμό "καραγκιόζης" δεν τον θεώρησα ποτέ υποτιμητικό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν ειναι η πρωτη φορα που ταιριαζουν τα ποστ μας μοτορα. Φυσικα δεν ειχα κατα νου τον Μακλαρεν, αλλα οπως και να εχει, ο καθενας μπορει να κανει τους συχετισμους του. Ουτε εγω γουσταρα τον Καραγκιοζη ποτε. Προσωπικα μου εβγαζε τη μιζερια του Πιλαβιου και των παιδικων προγραμματων του Κυριακατικου απογευματος ( που ειναι σκατα απο μονο του) και ( ακομα και σημερα ) το δυσαρεστο συναισθημα του αγχους πως τη Δευτερα το πρωι θα παω αδιαβαστος στο σχολειο. Ομως εχει ενδιαφερον να ανακαλυπτεις οτι με διαφορετικα ονοματα και ημερομηνιες το ιδιο ποστ, μπορει ανετα να περιγραψει τουλαχιστον πανω απο το 60%, επακριβως την πορεια του Ελλ. Κινηματογραφου, της ελλ. ροκ@ρολλ σκηνης, του ελλ. κομικ, κουλουπου, κουλουπου, κουλουπου ...

    ΑπάντησηΔιαγραφή